Bol Punjab De, Buero
ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਇਆ 96-97 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਆਰਥਿਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰੁਪਇਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਹਨ:
ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਤਣਾਅ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਰਾਨ ਸੰਕਟ
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕੀਟ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢਣਾ
ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਵਧਣਾ ਅਤੇ Current Account Deficit ਦਾ ਦਬਾਅ
ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇਲ ਬਾਹਰੋਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਡਾਲਰ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਪਏ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਇਆ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
RBI ਕਿਹੜੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ RBI ਕਈ ਵਿਕਲਪਾਂ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ:
- ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
RBI Repo Rate ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲੇ। ਕੁਝ ਮਾਹਿਰ 50 ਤੋਂ 75 ਬੇਸਿਸ ਪੋਇੰਟ ਤੱਕ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਜਤਾ ਰਹੇ ਹਨ।
- ਡਾਲਰ ਵੇਚ ਕੇ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ
RBI ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਵੇਚ ਕੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵੀ ਦੇਖੀ ਗਈ।
- Dollar-Rupee Swap Auction
RBI ਨੇ 5 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ swap auction ਵੀ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ liquidity ਬਣੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ।
- NRI Deposit Scheme
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ RBI ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ (NRI) ਤੋਂ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਸ ਯੋਜਨਾ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ Forex Reserves ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ?
ਜੇ ਰੁਪਇਆ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ:
ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ
Imported ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਮੋਬਾਈਲ, ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ
ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਖਰਚ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਜੇ RBI ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਮ ਲੋਨ ਅਤੇ ਕਾਰ ਲੋਨ ਦੀ EMI ਵੀ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ RBI ਤੁਰੰਤ ਘਬਰਾਹਟ ਵਾਲੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਭਲ ਕੇ ਫੈਸਲੇ ਕਰੇਗਾ। ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ RBI ਸਿੱਧੇ Rate Hike ਤੋਂ ਹਾਲੇ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
